لرستان در محاصره هشدارها؛آزمون بزرگی که با بارش‌های پاییزی آغاز می‌شود
باران همیشه با یک چهره به زمین نمی‌رسد. گاهی آرام و پیوسته بر بام‌ها می‌نشیند، خاک تشنه را سیراب می‌کند و رودخانه‌ها را جان تازه می‌بخشد؛ اما گاهی در فاصله‌ای کوتاه، از همان مسیرهای آشنا راه می‌افتد، به کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌رسد، بستر رودخانه‌ها را تنگ می‌کند و آنچه را سال‌ها در حاشیه مسیل‌ها و مسیرهای عبور آب ساخته شده، در معرض خطر قرار می‌دهد.
در لرستان، استانی با رودخانه‌های پرشمار، دره‌های عمیق، ارتفاعات گسترده و مسیرهای ارتباطی کوهستانی، مرز میان بارش پربرکت و بارندگی خسارت‌بار می‌تواند به اندازه آمادگی برای مواجهه با آن باریک باشد.
حالا هشدارهای هواشناسی از فعالیت یک سامانه بارشی و احتمال بارش‌های قابل توجه در بخش‌هایی از استان خبر می‌دهند؛ بارشی که می‌تواند با رعدوبرق، صاعقه، تگرگ، وزش باد شدید و حتی رگبار برف در مناطق کوهستانی همراه شود.
در چنین شرایطی، نگرانی فقط به خیس شدن معابر یا دشوار شدن تردد محدود نیست؛ بالا آمدن سطح رودخانه‌ها، سیلابی شدن مسیل‌ها و خشکه‌رودها، آب‌گرفتگی منازل، ریزش کوه و انسداد راه‌های ارتباطی، بخشی از مخاطراتی است که برای این سامانه پیش‌بینی شده است.
در برابر این چشم‌انداز، دستگاه‌های اجرایی لرستان به حالت آماده‌باش درآمده‌اند.
استاندار از بسیج صددرصدی امکانات و ضرورت آمادگی در برابر بارش‌هایی حتی در حدود ۱۰۰ میلی‌متر سخن می‌گوید؛ شهرداری خرم‌آباد وضعیت آماده‌باش قرمز اعلام کرده و از مدیران مناطق خواسته است شخصاً نقاط حادثه‌خیز را بررسی کنند؛ هلال‌احمر نیز نیروها و پایگاه‌های امدادی خود را برای پاسخ‌گویی سریع آماده کرده است.
در سوی دیگر، هواشناسی با صدور هشدار سطح نارنجی، از شهروندان خواسته است از حضور در حاشیه رودخانه‌ها، مسیل‌ها و ارتفاعات پرهیز کنند.
اما مسئله فقط اعلام آماده‌باش نیست. پرسش مهم‌تر این است که آیا مسیر آب باز است؟ آیا دهانه پل‌ها و کانال‌ها از موانع پاک شده‌اند؟ آیا کارگاه‌های عمرانی در حریم رودخانه‌ها ایمن‌سازی شده‌اند؟ آیا ماشین‌آلات، سوخت، راننده و نیروی عملیاتی در لحظه نیاز در دسترس خواهند بود؟ و مهم‌تر از همه، آیا هماهنگی میان دستگاه‌ها در زمان وقوع حادثه نیز به اندازه جلسات و نشست‌های پیش از آن کارآمد خواهد بود؟
لرستان در روزهای پیش‌رو فقط منتظر باران نیست؛ در انتظار آزمونی است که نتیجه آن را نه تعداد جلسات مدیریت بحران، بلکه میزان آمادگی واقعی برای حفاظت از جان و مال مردم مشخص می‌کند.
هشدار هواشناسی؛ بارش از جنوب شرق آغاز می‌شود
بر اساس اعلام بهروز مرادپور، مدیرکل هواشناسی لرستان، برای سامانه بارشی پیش‌رو هشدار سطح نارنجی صادر شده است.
به گفته او، فعالیت این سامانه از روز پنجشنبه در جنوب شرق استان آغاز می‌شود و تا جمعه‌شب مناطق مختلفی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از روز شنبه تا یکشنبه نیز اغلب نقاط لرستان با فعالیت این سامانه مواجه خواهند شد.
آنچه این سامانه را از یک بارندگی معمولی متمایز می‌کند، فقط میزان بارش نیست؛ تنوع مخاطرات همراه با آن نیز اهمیت دارد.
مرادپور در گفت‌وگو با مهر از بارش باران، رعدوبرق، صاعقه، تگرگ، رگبار برف در مناطق کوهستانی و وزش باد شدید لحظه‌ای به‌عنوان پدیده‌های احتمالی نام برده است. این ترکیب جوی می‌تواند در نقاط مختلف استان پیامدهای متفاوتی ایجاد کند؛ از آب‌گرفتگی معابر شهری تا بالا آمدن آب رودخانه‌ها، از دشواری تردد در محورهای کوهستانی تا خطر ریزش کوه و انسداد راه‌های ارتباطی.
سیلابی شدن مسیل‌ها و رودخانه‌های فصلی، بالا آمدن سطح آب رودخانه‌ها و احتمال طغیان آن‌ها از مهم‌ترین مخاطرات مورد انتظار است
به گفته مدیرکل هواشناسی لرستان، سیلابی شدن مسیل‌ها و رودخانه‌های فصلی، بالا آمدن سطح آب رودخانه‌ها و احتمال طغیان آن‌ها از مهم‌ترین مخاطرات مورد انتظار است. همچنین احتمال آب‌گرفتگی منازل، اختلال در تردد و آسیب به محصولات زراعی و باغی نیز وجود دارد.
این هشدارها به معنای وقوع قطعی سیلاب در همه مناطق استان نیست؛ بلکه نقشه‌ای از مخاطرات محتمل را پیش روی مدیران و شهروندان قرار می‌دهد تا پیش از رسیدن بارش، نقاط آسیب‌پذیر شناسایی و برای کاهش خسارت آماده شوند.
اهمیت هشدار نارنجی نیز دقیقاً در همین فرصت نهفته است: فرصتی برای اقدام پیشگیرانه، پیش از آنکه بارندگی به حادثه تبدیل شود.
هشدار ۱۰۰ میلی‌متری؛ مدیران باید برای شرایط سخت‌تر آماده باشند
سید سعید شاهرخی، استاندار لرستان، در جلسه بررسی تمهیدات و آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مواجهه با حوادث احتمالی ناشی از بارش‌ها، بر ضرورت حفظ آمادگی کامل مجموعه‌های امدادی، خدماتی و اجرایی تأکید کرده است.
او با اشاره به هشدارهای مربوط به تغییرات احتمالی الگوهای بارشی و پدیده ال‌نینو، از مدیران خواسته است احتمال بارش‌های سنگین، حتی در حدود ۱۰۰ میلی‌متر در برخی مناطق، را در برنامه‌های عملیاتی خود لحاظ کنند.
این عدد در سخنان استاندار بیش از آنکه پیش‌بینی قطعی میزان بارش در یک نقطه مشخص باشد، بیانگر سطحی از بارندگی است که مدیران باید توان مواجهه با آن را در محاسبات خود در نظر بگیرند.
در واقع، پیام اصلی این است که برنامه‌ریزی دستگاه‌ها نباید فقط بر مبنای شرایط عادی یا بارش‌های معمول انجام شود؛ آمادگی باید سناریوهای دشوارتر را نیز پوشش دهد.
از نگاه استاندار، اعتماد به توان مدیریتی استان زمانی معنا پیدا می‌کند که این توان در لحظه وقوع حادثه نیز به‌کار گرفته شود. به همین دلیل، او خواسته است وضعیت نیروهای عملیاتی، رانندگان، نیروهای فنی، تکنسین‌ها، گروه‌های امدادی و آتش‌نشانی در مرکز استان و شهرستان‌ها به‌صورت مستمر بررسی شود.
شاهرخی با اشاره به تجربه فعالیت دستگاه‌های امدادی و خدماتی در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز گفته است که عملکرد مجموعه‌ها در آن شرایط، ظرفیت و توان آن‌ها را برای مدیریت موقعیت‌های دشوار نشان داده است. از نظر او، این آمادگی و تجربه باید در حوزه‌های دیگر، از جمله مدیریت حوادث طبیعی، نیز حفظ و تقویت شود.
در کنار این موارد، استاندار بر یک نکته اساسی تأکید کرده است: هیچ دستگاهی نباید در مواجهه با بحران غافلگیر شود. این جمله، در عمل معیاری روشن برای ارزیابی عملکرد دستگاه‌هاست؛ زیرا در شرایطی که هشدارها از پیش صادر شده‌اند، انتظار می‌رود نقص‌های قابل پیش‌بینی پیش از آغاز بارش شناسایی و برطرف شوند.
از رودخانه تا دهانه پل‌ها؛ پاکسازی مسیر آب در دستور کار
یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در برابر سیلاب، باز نگه داشتن مسیر طبیعی جریان آب است. انباشت رسوبات، نخاله‌های ساختمانی، شاخه‌های درختان، زباله و مصالح در بستر رودخانه‌ها و دهانه پل‌ها می‌تواند ظرفیت عبور آب را کاهش دهد و در زمان بارندگی شدید، زمینه پس‌زدگی و آب‌گرفتگی را فراهم کند.
استاندار لرستان به مهر اعلام کرده است که پاکسازی مسیر رودخانه‌ها و مسیل‌ها و دهانه پل‌ها با همکاری دستگاه‌های اجرایی در دستور کار قرار گرفته و عملیات مورد نیاز در این بخش‌ها انجام شده است.
به گفته شاهرخی، شهرداری‌ها، شرکت آب منطقه‌ای، اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای و دیگر دستگاه‌های مرتبط در این اقدامات مشارکت داشته‌اند.
شاهرخی همچنین از برگزاری نشست هماهنگی با مسئولان متناظر وزارتخانه‌ها در ستاد مدیریت بحران کشور خبر داده و وضعیت آمادگی استان را در مجموع مناسب ارزیابی کرده است.
او ابراز امیدواری کرده که با تداوم همکاری دستگاه‌ها، بارش‌های پیش‌رو بدون خسارت و مشکل سپری شوند و استان بتواند از مواهب بارندگی بهره‌مند شود.
خرم‌آباد؛ آماده‌باش قرمز در شهر رودخانه‌ها
در مرکز استان، مدیریت روان‌آب‌های شهری یکی از مهم‌ترین بخش‌های مواجهه با بارندگی شدید است. خرم‌آباد شهری است که رودخانه و مسیرهای طبیعی عبور آب در ساختار آن نقش پررنگی دارند و در کنار آن، توسعه ساخت‌وسازها، پروژه‌های عمرانی، کانال‌ها و شبکه هدایت آب‌های سطحی، مدیریت بارندگی را به مسئله‌ای چندوجهی تبدیل کرده است.
با توجه به سطح هشدار بارندگی، وضعیت آماده‌باش شهرداری قرمز و صددرصدی است و مرخصی مدیران لغو شده است
داریوش بارانی‌بیرانوند، شهردار خرم‌آباد، در گفت‌وگو با مهر اعلام کرده است که با توجه به سطح هشدار بارندگی، وضعیت آماده‌باش شهرداری قرمز و صددرصدی است و مرخصی مدیران لغو شده است. بر اساس این اعلام، نیروها، تجهیزات و ماشین‌آلات شهرداری باید در آمادگی کامل قرار داشته باشند.
شهردار خرم‌آباد از مدیران مناطق خواست شخصاً از نقاط حادثه‌خیز بازدید کنند و با تشکیل گروه‌های گشت‌زنی، وضعیت کانال‌ها، جداول، انهار و مسیرهای هدایت آب‌های سطحی را بررسی کنند. یکی از محورهای این بازدیدها، شناسایی و رفع انسدادهایی است که ممکن است بر اثر انباشت نخاله و مصالح ساختمانی ایجاد شده باشند.
در شهرها، گاهی یک گرفتگی کوچک در مسیر آب می‌تواند در زمان بارندگی شدید به مشکلی بزرگ تبدیل شود.
کانالی که با زباله یا مصالح مسدود شده، آبرویی که به‌موقع پاکسازی نشده یا مسیر هدایت روان‌آب که به دلیل عملیات عمرانی تغییر کرده است، ممکن است جریان آب را از مسیر طبیعی خود منحرف کند.
به همین دلیل، بازدید میدانی از معابر و نقاط حساس، در کنار آماده‌باش ماشین‌آلات، از اقداماتی است که باید پیش از آغاز بارش انجام شود.
پروژه‌های عمرانی زیر ذره‌بین؛ روان‌آب‌ها از کجا عبور می‌کنند؟
یکی از نکات مهم در دستور کار شهرداری خرم‌آباد، بررسی تأثیر پروژه‌های عمرانی بر مسیر حرکت روان‌آب‌هاست. بارانی‌بیرانوند به‌طور مشخص به پروژه کمربند شرقی و تصفیه‌خانه آبفا در محدوده بالادست مسکن مهر اشاره کرده و خواستار بررسی دقیق تأثیر مداخلات عمرانی این پروژه‌ها بر مسیر جریان آب و احتمال ایجاد سیلاب شد.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که اجرای پروژه‌های عمرانی، به‌ویژه در محدوده‌های بالادست شهر و مسیرهای طبیعی آب، می‌تواند شکل حرکت روان‌آب‌ها را تغییر دهد.
خاک‌برداری، خاک‌ریزی، ایجاد خاکریزهای موقت، انباشت مصالح و تغییر شیب زمین، اگر بدون توجه کافی به مسیرهای طبیعی زهکشی انجام شوند، ممکن است در زمان بارندگی شدید برای مناطق پایین‌دست مشکل ایجاد کنند.
شهردار خرم‌آباد همچنین خواستار بازدید از سیل‌بندهای پایین‌دست مسکن مهر و بررسی وضعیت ایمنی آن‌ها شد.
به گفته او، نقاط آسیب‌دیده باید پیش از آغاز بارندگی ترمیم شوند و کارگاه‌های عمرانی از بستر رودخانه تخلیه شوند. خاک‌های دستی، نخاله‌ها و مصالحی نیز که مانع جریان طبیعی آب هستند، باید جمع‌آوری شوند.
بارانی‌بیرانوند همچنین با اشاره به مداخلات عمرانی در جداره رودخانه در محدوده پل‌های افلاک و قاضی، بر ضرورت بررسی پایداری این جداره‌ها و اجرای اقدامات ایمن‌سازی تأکید کرد.
در کنار این موارد، شهردار از مناطق شهرداری، معاونت خدمات شهری، آتش‌نشانی و واحد ایمنی خواست با گشت‌زنی مستمر، کارگاه‌های ساختمانی، محل‌های گودبرداری و سایر نقاط پرخطر را شناسایی کنند و در صورت نیاز، اخطارهای لازم را صادر کنند.
هلال‌احمر؛ نیروهای امدادی در آماده‌باش کامل
در کنار اقدامات پیشگیرانه شهرداری و دیگر دستگاه‌های اجرایی، بخش مهمی از مدیریت حادثه به توان امدادرسانی در زمان وقوع آن وابسته است.
غلامرضا علی‌محمدی، مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر لرستان، به مهر اعلام کرده است که تمامی نیروهای عملیاتی و امدادی این جمعیت در آماده‌باش کامل قرار دارند تا در صورت وقوع حوادث احتمالی، خدمات امدادی در کوتاه‌ترین زمان به شهروندان ارائه شود.
به گفته علی‌محمدی، تیم‌های امدادی، پایگاه‌های عملیاتی و تجهیزات امداد و نجات برای پاسخ‌گویی سریع آماده شده‌اند و هماهنگی‌های لازم نیز با دستگاه‌های عضو ستاد مدیریت بحران استان انجام گرفته است.
آماده‌باش هلال‌احمر در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که مخاطرات پیش‌بینی‌شده تنها به سیلاب محدود نیست.
ریزش کوه، انسداد راه‌های ارتباطی، گرفتار شدن افراد در مسیرهای کوهستانی و آب‌گرفتگی مناطق مسکونی نیز ممکن است نیاز به عملیات امداد و نجات ایجاد کند.
در چنین شرایطی، سرعت اطلاع‌رسانی و دسترسی به نیروهای امدادی اهمیت زیادی دارد.
هرچه فاصله میان وقوع حادثه و درخواست کمک کمتر باشد، امکان ارائه خدمات سریع‌تر فراهم می‌شود. به همین دلیل، علی‌محمدی از شهروندان خواسته است در صورت وقوع حادثه و نیاز به دریافت خدمات امدادی، با شماره ۱۱۲، ندای امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر، تماس بگیرند.
مدیرعامل هلال‌احمر همچنین بر رعایت توصیه‌های ایمنی تأکید کرده و از مردم خواسته است از تردد و توقف در حاشیه رودخانه‌ها، مسیل‌ها و مناطق مستعد سیلاب خودداری کنند.
از مخمل‌کوه تا حاشیه رودخانه‌ها؛ شهروندان هم بخشی از مدیریت بحران‌اند
مدیریت سیلاب تنها وظیفه دستگاه‌های اجرایی و امدادی نیست. رفتار شهروندان پیش از بارندگی و در زمان فعالیت سامانه بارشی می‌تواند در کاهش یا افزایش خطر نقش داشته باشد.
حضور در حاشیه رودخانه‌ها، اتراق در پارک‌های نزدیک مسیر آب، صعود به ارتفاعات در شرایط ناپایدار جوی و انجام سفرهای غیرضروری، می‌تواند افراد را در معرض خطر قرار دهد.
شهردار خرم‌آباد به‌طور مشخص از شهروندان خواسته است با توجه به بارندگی‌های پیش‌رو، از حضور در حاشیه رودخانه‌ها، اتراق در پارک‌ها و صعود به ارتفاعات اطراف شهر، به‌ویژه مخمل‌کوه، خودداری کنند.
او همچنین توصیه کرده است که شهروندان تا حد امکان از سفرهای غیرضروری درون‌شهری بپرهیزند.
این توصیه‌ها در کنار هشدارهای هواشناسی قرار می‌گیرند.مرادپور نیز از شهروندان خواسته است در مدت فعالیت سامانه بارشی از سفرهای غیرضروری و فعالیت‌های کوهنوردی خودداری کنند و در حاشیه مسیل‌ها، رودخانه‌ها و خشکه‌رودها توقف یا تردد نداشته باشند.
خشکه‌رودها، با وجود آنکه ممکن است در روزهای عادی بدون آب یا کم‌آب باشند، در زمان بارندگی می‌توانند به مسیر عبور جریان‌های ناگهانی تبدیل شوند. از همین رو، ظاهر آرام یا خشک یک مسیر نباید به معنای ایمن بودن آن تلقی شود.
بارندگی در بالادست ممکن است جریان آب را به سمت پایین‌دست هدایت کند؛ حتی اگر در محل حضور افراد، بارش چندانی مشاهده نشود.
هواشناسی همچنین از عشایر خواسته است از جابه‌جایی و چرای دام در مناطق پرخطر خودداری کنند و کشاورزان برداشت محصولات زراعی و باغی را تا عبور شرایط ناپایدار به تعویق بیندازند.
این توصیه‌ها به‌ویژه برای گروه‌هایی اهمیت دارد که فعالیت روزانه آن‌ها به حضور در فضای باز، مسیرهای روستایی و مناطق کوهستانی وابسته است.
آزمون واقعی، پس از بارش باران آغاز می‌شود
هشدارهای هواشناسی صادر شده‌اند، دستگاه‌های اجرایی از آماده‌باش خبر می‌دهند، شهرداری خرم‌آباد وضعیت قرمز اعلام کرده، هلال‌احمر نیروهای خود را در حالت آماده قرار داده و عملیات پاکسازی و لایروبی در بخش‌هایی از مسیرهای عبور آب انجام شده است.
اکنون آنچه اهمیت دارد، حفظ این آمادگی تا پایان دوره ناپایداری جوی و تبدیل تصمیم‌ها به عملکردی هماهنگ و به‌موقع است.
سیلاب همیشه با صدای بلند از راه نمی‌رسد. گاهی از یک دهانه پل مسدود آغاز می‌شود، گاهی از مسیری که با نخاله و خاک دستی تنگ شده و گاهی از غفلتی که در روزهای آرام جدی گرفته نشده است.
به همین دلیل، مقابله با سیلاب پیش از آنکه آب بالا بیاید آغاز می‌شود؛ در بازدید از یک کانال، در تخلیه یک کارگاه از بستر رودخانه، در آزمایش یک ماشین‌آلات امدادی و در تصمیم شهروندی که هشدار را جدی می‌گیرد.
لرستان اکنون در برابر احتمال بارش‌های سنگین قرار دارد؛ احتمالی که هنوز به معنای وقوع قطعی سیلاب نیست، اما برای آماده شدن کافی است.
اگر مسیر آب باز بماند، نیروها و تجهیزات در دسترس باشند، دستگاه‌ها هماهنگ عمل کنند و مردم توصیه‌های ایمنی را رعایت کنند، می‌توان امیدوار بود باران به جای آنکه خاطره‌ای از خسارت و اضطراب برجای بگذارد، به فرصتی برای احیای طبیعت و منابع آبی استان تبدیل شود.
آسمان کار خود را خواهد کرد؛ آنچه در اختیار انسان است، آمادگی زمین و مدیریت مسیر آب است.
آزمون اصلی لرستان نیز درست از همان لحظه‌ای آغاز می‌شود که نخستین قطره‌های باران بر شهرها، روستاها و ارتفاعات استان می‌نشیند.
دیدگاهتان را بنویسید